Ürgüp Gezilecek Yerler ve Yapılacaklar

Ürgüp, Kapadokya'nın kalbinde, Nevşehir ilindedir. Çevresindeki geniş arazi — Göreme Milli Parkı ve Kapadokya Kayalık Alanları — 1985'ten beri UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndedir.

Kasaba tarih boyunca farklı adlarla anıldı. Bizans kaynakları Osiana / Hagios Prokopios der; Selçuklular döneminde Başhisar, Osmanlı döneminde Burgut Kalesi adını taşıdı. Bugünkü adı Ürgüp, kalıcı olan addır.

Kasaba merkezinden yaklaşık karayolu mesafeleri:

Kasabanın ortasında, sokakların yaklaşık 80 metre üzerinde yükselen tepe, yapılacak ilk iştir — hem yirmi dakika sürdüğü için hem de geri kalan her şeyi anlattığı için. Tepeden Ürgüp'ün aynı kayanın hem içine hem dışına nasıl kurulduğunu görürsünüz.

Adı dilek dilemekten gelir: ziyaretçiler uzun zamandır tepedeki türbeye bez parçaları bağlar. Tepede iki kubbeli anıt yapı bulunur. Biri geleneksel olarak Selçuklu sultanı IV. Rükneddin Kılıçarslan ile ilişkilendirilir; yanındaki bir mezar ise geleneksel olarak III. Alaeddin Keykubad'a bağlanır. Kaynaklar yapıların tarihlendirilmesinde ayrışır: bazıları özgün yapıyı 1288'e tarihlendirir, bazıları ise Sultan Abdülmecid döneminde, 1852'de türbeye dönüştürüldüğünü anlatır.

Anadolu'nun en eski kütüphanelerinden biri olarak tanımlanan Tahsinağa Kütüphanesi de 1855'te bu tepede kuruldu.

Kapadokya'nın en çok fotoğraflanan peribacaları arasındadır; Ürgüp'ün yaklaşık 1,7 km batısında, Ürgüp–Ortahisar yolu üzerinde dururlar. Genellikle iki yetişkin ve bir çocuk olarak yorumlanan üç koni, oluşuma adını verir.

Jeolojik açıdan sıra dışıdırlar. Kavak ignimbriti içinde oluşmuşlardır ve çoğu peribacasının aksine başlıkları, üstteki daha sert bir kayadan değil, bu ignimbritin içindeki bir pomza tabakasından gelir. Geceleri ışıklandırılırlar.

Ürgüp'ü, günübirlik tur programlarının çoğunun rotası dışında kalan sakin vadiler çevreler.

Kızılçukur (Kızıl Vadi), Ürgüp ilçesine bağlı Ortahisar ile Çavuşin arasında yer alır ve yaklaşık 1,5 km boyunca uzanır. Yürüyüş yolu birkaç tünelden geçer — en uzunu yaklaşık 37 metredir ve 20 metrelik dik bir inişle biter — ve Üzümlü Kilise'ye uğrar. Vadi Meskendir Vadisi'ne bağlanır ve Çavuşin'e çıkar. Teraslarında öğleden sonranın sonunda gün batımını izlemek için toplanılır; kaya o saatte vadiye adını veren rengi alır.

Gomeda Vadisi, Mustafapaşa'nın batısında, Ayvalı'nın kuzeyindedir. Burada iki kilise, iki nekropol ve bir yeraltı şehriyle yaklaşık 600 hanelik bir yerleşim olduğu düşünülür. Vadi tüneller ve karanlık mağaralarla doludur — yanınıza bir el feneri ve rahat ayakkabı alın.

Pancarlık ve Üzengi daha sakin olan ikilidir. Pancarlık'ta kayaya oyulmuş bir kilise vardır; Üzengi ise Ürgüp'ün hemen dibinde derin bir vadidir.

Ürgüp'ten altı yedi kilometre ötede, küçük bir kasabanın ortasından tek bir kaya yükselir; içi oyularak bir kaleye dönüştürülmüştür. 60 metreyi aşan yüksekliğiyle Kapadokya'nın kayaya oyulmuş en yüksek yapıları arasındadır: tünellerle ve merdivenlerle ulaşılan, birbirine bağlı odalardan oluşan, Bizans ve Osmanlı dönemleri boyunca kullanılmış bir savunma yerleşimi.

2004'te kapatılan kale, restorasyonun ardından 2013'te yeniden açıldı. Güvenlik nedeniyle iç mekânın bir bölümü ziyarete açıktır; asıl keyif ise tırmanışta: tepeden manzara her yöndeki vadileri kucaklar.

Ürgüp'e beş kilometre uzaklıktaki köy, 1476'da ve 1927'de Sinason olarak kaydedilmiştir. 1924 nüfus mübadelesine kadar varlıklı şarap ve ilaç tüccarlarının yaşadığı bir Ortodoks Rum köyüydü; geride, 93'ü yüz yıl ve daha yaşlı olmak üzere yaklaşık 700 taş konak ile otuz kadar kilise ve şapel bıraktılar.

Gitmenin asıl nedeni taş işçiliğidir. Sinasoslu ustalar kesme taşı oymalı cephelere dönüştürdü; bu cephelerin Mardin evlerine benzerliği, ustaların güneydoğudan geldiği görüşünü doğurmuştur.

Mustafapaşa 2021'de Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü tarafından En İyi Turizm Köyleri arasına seçildi.

Sakin olanı. 1928'e kadar Babayan olarak kayıtlı olan köy, sonradan ilk içme suyunu getirdiği de anlatılan Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'nın adını aldı. Taş köprüsü 1938–39'da köylüler ile Nevşehirli taş ustası Osman Usta tarafından birlikte yapıldı.

Bir zamanlar Rum köyü olduğu düşünülür; ancak halkı, 1923 mübadelesinde yerinden edilmeyecek kadar erken Müslüman olmuştu. Mustafapaşa'dan farklı hissettirmesinin nedeni de budur: sonradan yeniden iskân edilmiş değil, kesintisiz yaşanmış bir köydür.

On üç on dört kilometre kuzeyde, Türkiye'nin en uzun nehri Kızılırmak'ın kıyısında Avanos, çömlekçilik kasabasıdır. Nehir yatağının kırmızı kili burada binlerce yıldır işlenir ve atölyeler hâlâ ayakla çevrilen çarklarda çalışır.

Avanos, kardeş hamamımız Alaaddin Hamamı'na da ev sahipliği yapar: kasabanın merkezinde, Ürgüp Hamam ile aynı ekibin işlettiği tarihi bir Türk hamamı. Gününüz Ürgüp'ten çok Avanos'a yakın bitiyorsa, günü tamamlamak için doğal adres orasıdır.

Kapadokya'da çok uzun zamandır üzüm yetiştirilir ve bunun merkezi Ürgüp'tür. Yerli beyaz üzüm Emir'dir: Ürgüp, Avanos ve Nevşehir çevresindeki yüksek volkanik tüf platolarına özgü, yaklaşık 900 ile 1.300 metre arasında dikilen ve ticari olarak yalnızca burada yetiştirilen bir çeşit. Asiditesi yüksek, mineralli şaraplar verir; çoğu ziyaretçinin İç Anadolu'dan beklemediği bir karakter.

Üç üretici ziyaretçi kabul eder. Yunak Mahallesi'ndeki Turasan, Ürgüp'ün en eski ve en bilinen adıdır; kayaya oyulmuş bir mahzeni ve satış mağazası vardır. İstiklal Caddesi'nde Sarıkaya ailesinin mahzeni olan Mahzen Şarap Evi, 1983'ten beri şarap yapar; üzüm şaraplarının yanı sıra dut, nar ve çilek gibi meyve şaraplarıyla bilinir. Kocabağ ise yaklaşık 9 km uzaklıktaki Uçhisar'dadır ve tadım salonu Güvercinlik Vadisi'ne bakar.

Çalışma saatleri ve tadım ücretleri değişebildiği için yola çıkmadan önce kontrol etmekte fayda var.

Uluslararası Ürgüp Bağ Bozumu Festivali her eylül düzenlenir. Turistik bir etkinlikten çok bir kasaba festivalidir — halk oyunları, müzik ve hasadın kendisi — ve ziyaretinizi ona göre ayarlamaya değer kılan da tam olarak budur.

Kapadokya'da balonlar yılın on iki ayı uçar. Ancak gerçekten uçuş yapılan gün sayısı çok değişir. İlkbahar (nisan–mayıs) ve sonbahar (eylül–ekim) en güvenilir dönemlerdir, yaz genellikle yeterince sakindir; kışın sis, don ve değişken rüzgârlar iptal oranını belirgin şekilde artırır.

Balonlar Ürgüp'ün kendisinden değil, Göreme çevresindeki vadilerden havalanır; rüzgâra göre uçuş Avanos'a doğru sürüklenebilir. Ürgüp'te kalan misafirler şafaktan önce operatörün kendi transferiyle otelinden alınır ve uçuştan sonra geri bırakılır.

Uçuş kararını operatör değil, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü verir: rüzgâr izin verilen eşiği aştığında ya da görüş yetersiz olduğunda tüm uçuşları durdurur. Böyle durumlarda yerleşik uygulama tam iade ya da bir sonraki uygun sabaha ücretsiz ertelemedir — bu, resmî hava koşulu iptalleri için geçerlidir; fikrini değiştiren ya da alış saatini kaçıran misafirler için değil.

Vadiler at sırtında, ATV'yle ve üstü açık jiplerle de keşfedilir; üçü de Ürgüp'e birkaç dakika mesafeden başlar.

At turu bu araziye motorlu her şeyden daha iyi yakışır — Kapadokya'nın eski adı Katpatuka genellikle “güzel atlar ülkesi” olarak yorumlanır. Turlar bir saatten yarım güne kadar sürer; vadilerdeki gün batımı turu en çok rezervasyon yapılanıdır.

ATV turları hızlı seçenektir: vadi patikalarından bir seyir noktasına uzanan, genellikle gün batımında biten bir-iki saatlik bir sürüş. Toz da deneyimin bir parçasıdır.

Jeep safari daha fazla yer kapsar; sürmektense manzarayı izlemeyi tercih ediyorsanız daha kolay seçimdir — aynı vadiler, bir aileyi taşıyabilecek bir araçta.

Üçü de pratikte mevsime bağlıdır: ilkbahar ve sonbaharda rahat, yazın öğle saatlerinde sıcak, kışın ise havaya bağlı.

İlkbahar (nisan–haziran) ve sonbahar (eylül–ekim) en rahat iki mevsimdir: ılık günler, balon için yeterince serin sabahlar ve ya yapraklanmış ya da hasattaki bağlar.

Yaz sıcak ve kurudur; günün ortası en iyi kapalı mekânlarda ya da yeraltında geçirilir.

Kış soğuk ve zaman zaman karlıdır; kar altındaki kaya manzarası, çoğu insanın hiç görmediği Kapadokya'dır.

Türk hamamının Ürgüp'te günün başında değil sonunda yer almasının bir nedeni var. Burada çok yürürsünüz — Temenni'ye çıkar, Ortahisar'daki kayaya tırmanır, bir vadiye iner, Arnavut kaldırımlarında dolaşırsınız — ve kasaba bunun ardından hep hamama gitmiştir.

1726–1727'de yapılan Ürgüp Hamam, kasaba merkezinde İstiklal Caddesi üzerindedir. Ritüel eskisi gibidir: ısıtılmış mermer, kese, köpük ve ardından bir içecek. Kasabanın büyük bölümünden kısa bir yürüyüş mesafesindedir; Kapadokya'nın her yerinden ücretsiz otelden alış ve dönüş de tüm paketlere dahildir (Pir-u Pak: 2 ve üzeri kişi için).